Çevremizi Anlamlandırmak

Bu altı derslik modül, hava durumu ve iklim değişikliği penceresinden veri okuryazarlığının temellerini öğretir. Öğrenciler önce yalnızca duyularını kullanarak doğayı gözlemler ve bu gözlemleri sayısal biçimde günlüklerine kaydederler. İkili paylaşımlarla verilerini karşılaştırıp herkesin farklı zaman, konum ve ölçek kullanmasının veriyi kıyaslanamaz kıldığını keşfeder, gruplar hâlinde ortak bir veri toplama planı hazırlayıp iki tur hâlinde standardize veri toplarlar. Topladıkları veriyi grafik kâğıdı veya dijital elektronik tablo ile görselleştirir, sahte korelasyon örnekleriyle korelasyon-nedensellik farkını tartışır, son olarak yerel gözlemlerini küresel sıcaklık ve karbon salınımı grafikleriyle bağdaştırarak iklim değişikliği bilincini geliştirirler.

Bu Modülde Ne Var?

1. Gözlem (1. Tur): Gözlem Yoluyla Çevremizi Tanımak Öğrenciler önce bireysel olarak doğayı ve mevsimleri hiçbir dijital araç kullanmadan yalnızca duyularıyla nasıl fark ettiklerini yazar. Dışarıda hangi unsurları (ağaçtaki yaprak sayısı, hissedilen soğukluk gibi) izleyeceklerine ve bunu bir sayı veya skalayla nasıl ifade edeceklerine karar verip kendi gözlem şablonlarını tasarlarlar. En az 15-20 dakika süren yapılandırılmamış bir dış mekân gözleminde doğal çevredeki değişimleri günlüklerine sayı olarak kaydederler.

2. Karşılaştırma ve Yeniden Değerlendirme Öğrenciler bir önceki gözlemlerinde neyi değiştirmek isteyecekleri üzerine düşünür, ardından ikili gruplarda günlüklerini karşılaştırıp bir örüntü ya da bağlantı arar. Herkesin farklı zaman dilimi, konum veya ölçek kullanmasının verileri kıyaslanamaz kıldığını keşfeder. 3-4 kişilik gruplara ayrılıp standardize bir veri toplama planı hazırlarlar.

3. Gözlem (2. Tur): Planınızla Veri Toplamak Öğrenciler kısa bir grup toplantısıyla bir önceki derste hazırladıkları standardizasyon planını gözden geçirip kimin neyi, nerede ve ne zaman kaydedeceğini netleştirir. Dışarı çıkıp planlanan kurallara sadık kalarak ilk 15 dakikalık gözlem turunu yürütür ve sayısal ölçümlerini günlüklerine işlerler. Ara değerlendirmede planın sahada sorunsuz işleyip işlemediğini tartışıp düzeltirler.

4. Veri Görselleştirme: Veriyi Anlamak ve Paylaşmak Öğrenciler veri analizinin gerçek hayatta nasıl kullanıldığını öğrendikten sonra kendi verilerinden ne öğrenmek istediklerine dair bir araştırma sorusu formüle eder. Grafik kâğıdı, cetvel ve renkli kalemlerle elle çizim yapma ya da dijital bir elektronik tablo kullanma seçeneklerinden birini seçerler. Zamana dayalı veriler için çizgi grafik, konuma dayalı veriler için harita tabanlı gösterim kullanarak eksen, ölçek ve etiketlerini dikkatle kurgularlar.

5. Veri Yorumlama: Gerçek ve Kurgusal Hikâyeler Öğrenciler orman yangınları ile dondurma tüketimi arasındaki sahte korelasyonu gösteren bir grafiği inceleyip benzer eğilimlerin doğrudan neden-sonuç ilişkisi anlamına gelmediğini keşfeder. Kendi grafiklerindeki eğilimleri birbirine bağlayan gerçek ya da kurgusal bir hikâye yazarlar. Sınıfta kurulan bir galeri alanında her grup görselleştirmesini sunar, ardından diğer grupların çalışmalarını gezip benzer veriler arar.

6. Doğa Verilerini İklim Verileriyle Bağdaştırma Öğrenciler iklim ve iklim değişikliği kavramlarını tanımlayarak derse başlar, ardından küresel sıcaklık artışı, okyanus ısınması ve karbon salınımı gibi grafikleri neyi ve ne sıklıkla ölçtüklerini belirleyerek adım adım inceler. Farklı grafikler arasındaki ilişkileri tartışıp kendi topluluklarında benzer verileri nasıl ölçebileceklerini beyin fırtınasıyla üretirler. Ders, veri tanımlama-toplama-analiz becerilerinin iklim araştırmasının temel araçları olduğunu vurgulayarak kapanır.

Öğretim Programı Uyumu (Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli):

Bu modül, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nin Beceriler Çerçevesi'yle bütünleşik olarak tasarlanmıştır: öğrenciler kendi algı süreçlerine odaklanarak öz farkındalık ve merak becerilerini, dışarıda yapılandırılmamış gözlemle gözlemleme ve bilgi toplama becerilerini geliştirir; bu süreçte çalışkanlık ve sorumluluk değerleri pekişir. İkinci ve üçüncü derslerde verilerini karşılaştırıp standardize bir plan kurmaları karşılaştırma ve sistematiklik ile iş birliği ve dostluk değerlerini; kayıt hatalarını sabırla ayıklamaları ise sabır değerini besler. Veri görselleştirme ve yorumlama derslerinde yaratıcılık, analitiklik ve çıkarım yapma becerileri devreye girerken galeri yürüyüşünde arkadaşların emeğine adalet ve saygı çerçevesinde yaklaşılır; son derste yerel verinin küresel iklim grafikleriyle bağdaştırılması genelleme ve çevre duyarlılığı ile sorumlu karar verme değerlerini bilgi toplama-doğrulama-kayıt bileşenleriyle birleştirir.

İlişkili Öğrenme Çıktıları:

1. Gözlem (1. Tur): Gözlem Yoluyla Çevremizi Tanımak
Yapay Zeka Uygulamaları

• YZU1.3.1. Yapay zekâ modeli geliştirmek için bilgi toplayabilme

Bilişim Teknolojileri ve Yazılım

• BTY.6.5.1. Yapay zekâ girdileri hakkında bilgi toplayabilme

Teknoloji ve Tasarım

• TT.7.6.1. Canlılar ve doğal yapıların yapısal, biçimsel ve görsel özelliklerini sanatsal gözlemleyebilme

2. Karşılaştırma ve Yeniden Değerlendirme

Yapay Zeka Uygulamaları

• YZU1.3.1. Yapay zekâ modeli geliştirmek için bilgi toplayabilme

Bilişim Teknolojileri ve Yazılım

• BTY.5.1.6. Dosya ve klasör yönetimi ile ilgili temel işlemlerle çalışabilme

Teknoloji ve Tasarım

• TT.7.3.1. Tasarım problemlerini çözümleyebilme ve geliştirebilme kriterlerini sınıflandırabilme

3. Gözlem (2. Tur): Planınızla Veri Toplamak

Yapay Zeka Uygulamaları

• YZU1.3.1. Yapay zekâ modeli geliştirmek için bilgi toplayabilme

Bilişim Teknolojileri ve Yazılım

• BTY.5.6.2. Algoritma oluşturmada test edebilme-hata ayıklayabilme

Teknoloji ve Tasarım

• TT.7.6.2. Gündelik hayatında var olan bir problemi çözebilmek için doğa ve canlıları tasarımla ilişkilendirebilme

4. Veri Görselleştirme: Veriyi Anlamak ve Paylaşmak

Yapay Zeka Uygulamaları

• YZU1.3.1. Yapay zekâ modeli geliştirmek için bilgi toplayabilme

Bilişim Teknolojileri ve Yazılım

• BTY.6.2.4. Tablolama programları kullanarak bulgulara ulaşabilme

Teknoloji ve Tasarım

• TT.7.4.2. Yapılan tasarımı paylaşmak için çoklu ortam sunusu hazırlayabilme

5. Veri Yorumlama: Gerçek ve Kurgusal Hikâyeler

Yapay Zeka Uygulamaları

• YZU1.3.1. Yapay zekâ modeli geliştirmek için bilgi toplayabilme

Bilişim Teknolojileri ve Yazılım

• BTY.6.2.2. Tablolama programlarının kullanımına yönelik problemleri belirleyebilme

Teknoloji ve Tasarım

• TT.8.8.1. Ürünlerine yönelik çoklu ortam sunumu yapabilme

6. Doğa Verilerini İklim Verileriyle Bağdaştırma

Yapay Zeka Uygulamaları

• YZU1.3.1. Yapay zekâ modeli geliştirmek için bilgi toplayabilme

Bilişim Teknolojileri ve Yazılım

• BTY.5.3.3. İnternet ile amacına uygun olarak çalışabilme

Teknoloji ve Tasarım

• TT.7.7.4. Yenilenemez enerji kaynakları kullanımının dünyaya etkisini gözleme dayalı tahmin edebilme